Shenimet e togerit te flotes Jegor Metaksa

Të mrekullueshme për nga ana piktoreske dhe gjallëria e tregimit janë faqet ku Metaksai përshkruan udhëtimet e tij diplomatike në fund të tetorit 1798 dhe në fund të majit 1799 në bregun e Shqipërisë, tek i famshmi në atë kohë Ali pasha i Janinës.

Një përshkrim i bisedës dhe kujdesit të Ushakovit për Metaksan e gjejmë në librin Fedor Ushakov të autorit Valerij Nikolajeviç Ganiçev, para se ta dërgojë tek Ali Pasha. Ai shkruan: “Ushakovi vendosi dorën në supin e togerit Metaksa, e vështroi me dhembshuri dhe trishtim dhe i shkoi dorën në qafë dhe duke e larguar pak nga vetja, i tha me zë të ulët: – Po të të dërgoj në gojën e bishës. Por nga kjo punë varet e shumë. Ki kujdes shumë për një gjë të lutem, Jegorushka, të jesh kujdesshëm, mos e egërso më kot këtë sundimtar. Për të jeta njerëzore është gjë pa vlerë:

– Metaksai i dolën lot nga sytë. Ai nuk kishte dëgjuar asnjëherë fjalë të tilla, aq më tepër të përvuajtura nga admirali. Ai gjithmonë ishte i rreptë dhe i përmbajtur në praninë e tij. Duhej menjëherë të nisej, pa u trembur, t’i thoshte gjithçka Ali pashës; të kërkonte lirimin e konsullit rus Lambros, të arrestuar nga arnautët në Prevezë. Ushakovi po dy zjarre të qartë në sytë e togerit, ndjeu dridhjen e brendshme të atij dhe përsëri i vuri dorën në qafë dhe e qetësoi.

– Ti ma, duhesh i gjallë. Vëzhgo të na tregosh me çfarë do Pashai, kujt i trembet, çfarë mund ta tundojë. Nga armik atë duhet ta bëjmë aleat. Në përgjithësi, hapi sytë, bëri katër, po shikoje me të sy. Mbështetjen e tretë mendor, të jesh i vëmendshëm për gjithçka. Në pleqëri, ndoshta do të shkruash kujtimet. Do të shkosh bashkë me kajmekamin, komisarin turk. Ai do t’i çojë Aliut fermanin e sulltanit, që të na furnizojë me ushqime. Rezerva ushqimore na kanë mbetur vetëm për dy javë.

Bisedat e oficerëve të rinj me pashain e tmerrshëm janë sjellë me hollësi. Kapitujt e përmendur janë paraqitur me një origjinalitet të tillë, sa ju i përjetoni hap pas hapi ato ndjenja, me të cilat, gati para 200 e më shumë vjetësh, togeri rus, i vetëm u ngjit në lartësinë e tmerrshme dhe kundër vullnetit u fut në shoqërinë me despotin, të aftë për aktet më të paparashikueshme. Kjo është një nga pjesët më të mira të shënimeve.

Karakteristika e Ali pashës, e bërë nga Metaksai nëpërmjet figurën e qartë të këtij personaliteti të tmerrshëm, por me interes historik, për të cilin nuk pati ngjarje të vijë rrotull vetë Napoleoni i madh, dhe emri i të cilit në fillim të shekullit XIX gëzoi një popullaritet të tillë sa një kompozitor gjerman ne vitin 1824 shkroi operan Ali pasha nga Janina.

Ketu do te shihni edhe vleresimin qe ky autor u beri shqiptareve si qites te shkelqyer duke u shprehur se cdo familje shqiptare ka Vilhelm Telin e vet duke trerguar rastet konkrete te episodeve.