Lamtumira e se keqes

Kur e keqja lëshon rrënjë në mendësi…

Novela “Lamtumira e së keqes”, e shkruar fillimisht në vitin 1987 dhe e përfshirë në përmbledhjen e njohur me tregime dhe novela “Ëndrra mashtruese” (1990), është një nga analizat më të mprehta psikologjike dhe historike të fatit të kombeve nën pushtim, sjellë me mjeshtërinë e pashoqe të Ismail Kadaresë.

Ngjarja e librit na rikthen në kohën kur Perandoria Osmane po e ndiente thellë se sundimi i saj shumëshekullor mbi Ballkanin po shkonte drejt një fundi të pashmangshëm. Shqipëria, si një nga territoret e fundit të mbetura, po kthehej në një shqetësim të veçantë për sulltanin dhe portën e lartë. Plani i tyre nuk ishte më i natyrës luftarake apo territoriale; dilema ishte thellësisht strategjike: si të ruhej në të ardhmen ndikimi i tyre shpirtëror, mendor dhe kulturor mbi këtë popull?

Pikërisht këtu qëndron thelbi goditës i novelës. Kadare na tregon se e keqja nuk largohet gjithmonë bashkë me tërheqjen e ushtrisë, rrëzimin e ligjeve apo largimin e administratës së një pushtuesi. Ajo ka një natyrë shumë më tinëzare. E keqja mund të mbetet e rrënjosur në mendësi, në zakone të prapambetura, në frikë, në nënshtrim dhe mbi të gjitha, në mënyrën se si një popull fillon ta shohë dhe ta gjykojë vetveten.

Kjo vepër është një ftesë e hapur për të reflektuar mbi lirinë e vërtetë, e cila, para se të fitohet në fushëbetejë, duhet fituar brenda mendjes së çdo individi.